Een echte Noord-Hollandse kerk

Hervormd kerkje Burgervlotbrug

Het hervormde kerkje in Burgervlotbrug is een tikje eigenzinnig

Monumentje! geeft graag ruimte aan gastbloggers. Vandaag een gastblog van Marcel Plaatsman. Hij vertelt over de enige eigen kerkarchitectuur van Noord-Holland boven het IJ: de stolpkerk. “Een protestantse kerk die zichzelf wegcijfert voor het katholicisme.”

Mijn ouders hebben mij laten opgroeien in Burgerbrug, een klein Noord-Hollands dorp, niet ver van de Noordzee. Dat was niet erg, want ik heb er leren kijken naar het licht en de ruimte. Toch had ik soms het gevoel dat ik wat miste. Grootse architectuur, bijvoorbeeld.

Stolpboerderijen hebben wel wat, maar een degelijke kerk, zo één waarover ze schreven in die boeken die ik in de bibliobus vond, of een paleis, een hangbrug – dat was er allemaal niet. Wij hadden een kippenbruggetje en dan nog de stenen brug, de Burgerbrug, waar het hele dorp naar was vernoemd.

Katholiek

Burgerbrug heeft twee kerken, dat wel. Allebei zijn ze 19e-eeuws. De belangrijkste is de katholieke, want Burgerbrug is zo’n dorp. Aan dat gebouw is niet veel te zien, het is een standaardontwerp van de architect Theo Molkenboer, die zelden avontuurlijk was. ‘n Beetje gotiek, ‘n beetje degelijkheid, een beeld van Maria – dat is het.

De andere kerk is minder saai, want die is nog ‘n tikje eigenzinnig. Het torenuurwerk heeft bijvoorbeeld maar één wijzer en het torentje zelf is van hout. Als kind vond ik dat allemaal niet uniek, maar inmiddels waardeer ik deze kerk wel. Misschien zullen ze ‘r nog wel ‘ns ‘n boek over schrijven.

Stoer
Oudste stolpkerk in Volendam

Wilden ze de Volendammers een plezier doen met deze stolpkerk?

Nu ik volwassen ben en een stuk mobieler, heb ik veel meer Noord-Hollandse kerken gezien. Stoere gotische kerken met hoge torens zag ik in Enkhuizen, Beverwijk en Medemblik. Koepels en gewelven zag ik in Haarlem en Amsterdam.

Maar ja, die hebben ze in het buitenland ook. Dat houten torentje van Burgerbrug heb ik in het buitenland nog niet teruggezien. Zou er zoiets zijn als een eigen Noord-Hollandse kerkarchitectuur?

Plezier

Een houten torentje is niet genoeg, maar Noord-Holland heeft meer dan dat. Noord-Holland heeft behalve de stolpboerderij namelijk ook de stolpkerk. De oudste stolpkerk staat in Volendam. Het gebouw ziet eruit zoals je verwachten mag: als een stolpboerderij met een torentje in het midden.

De Volendamse stolpkerk is van hout. Naar verluidt is het gebouwtje door een molenaar ontworpen, in opdracht van de Staten van Holland en West-Friesland, die met dit protestantse kerkje blijkbaar de Volendammers een plezier dachten te doen, of erger.

Sneuvelen

De één-na-oudste stolpkerk staat ook in Noord-Holland, in Zuid-Schermer. Het is meteen ook de jongste, want er zijn er maar twee. Het zijn er ooit veel meer geweest, zelfs Den Helder had een stolpkerk, maar met de vooruitgang sneuvelden die houten kerkjes stuk voor stuk.

Er kwamen bakstenen kerken voor in de plaats. De stolpkerk van Zuid-Schermer werd ook met baksteen gemoderniseerd. Maar toch is het behouden. Een verklaring ervoor staat er nogal provocatief tegenover: een trotse katholieke kerk. Aan een grote moderne protestantse kerk was hier kennelijk geen behoefte. Hetzelfde gold uiteraard voor Volendam.

Wegcijferen
Don Boscokerk (1961) tijdens de sloop in 2007.

Alkmaarse Don Boscokerk (1961) tijdens de sloop in 2007. Een katholieke stolpkerk is niet meer.

De echte Noord-Hollandse kerk, dat is een protestantse kerk, maar eentje die zichzelf wegcijfert voor het katholicisme. Grote gereformeerde koepels ontbeert de provincie. Het is een fenomeen dat niet alleen veel zegt over de architectuur van Noord-Holland boven het IJ, met al die oude vormen en het hout, maar ook over de mensen, die weliswaar niet allemaal katholiek waren – laten we de doopsgezinden niet vergeten – maar ook lang niet zo protestants als in het “echte” Holland, wat dat dan ook moge zijn.

Nu woon ik in Alkmaar, niet meer in Burgerbrug. Aan erfgoed heb ik geen gebrek meer. Alkmaar heeft een behoorlijke gotische kerk en nog heel leuke schuilkerkjes ook. Maar een stolpkerk is er niet. Jaren heeft er één gestaan, de Don Boscokerk. Daar zijn nog foto’s van. Deze stolpkerk is in 2007 gesloopt. Misschien maar beter ook, want hoe had díe kerk in mijn verhaal gepast? Dat was namelijk een katholieke kerk!

Marcel Plaatsman 

Ook interesse om een gastblog te plaatsen? Neem contact op met de (eenkoppige) redactie van Monumentje! Ik sta open voor elke mooie bijdrage aan dit weblog.

Meer over kleine kerkjes

Meer over Noord-Holland boven het IJ

Foto's: Wikimedia, Flickr

4 thoughts on “Een echte Noord-Hollandse kerk

  1. Pingback: Derde leven voor een historische ‘hooiberg’ | Monumentje!

  2. Pingback: Gastblog « Plaas' vermannen.

  3. Zeker, Hiep. Tegenwoordig is dit gebouw geen kerk meer – het heeft eigenlijk maar heel kort als zodanig gefunctioneerd – maar het ontwerp is zeker stolpvormig. Een vierde voorbeeld staat één dorp van Burgerbrug vandaan, in Sint-Maartensbrug: dat is uiterlijk geen stolpkerk, maar heeft inwendig wel die constructie (ze is uitgebouwd tot een gewone zaalkerk, oorspronkelijk was de bedoeling er een stolpkerk van te maken). Niet dat ik daar als kind ooit iets van gemerkt heb… De Zijpe heeft nog wel een echte stolpkerk gehad in Schagerbrug (twee dorpen verder) en net buiten die polder stond er één op Camperduin (drie dorpen verder). Maar die zijn dus allemaal verdwenen nu.

Reageer!

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s