Kortjakje eeuwen ouder dan Elsje Fiederelsje

Augustijn

Augustijn, oorspronkelijk een gestorven homo?

Deze week is Herman Broekhuizen overleden. “Wie?!” vraagt u zich misschien vertwijfeld af. Wel, de man was de bedenker van een hele lijst kinderliedjes. Een van de bekendste is Elsje Fiederelsje, geschreven in de jaren 50.

Ik zag Elsje altijd als vroeg negentiende-eeuws meisje, in een boerenkostuum, met een kanten mutsje. Het dure pannenkoekenmeel verwees vast naar moeilijke tijden in lang vervlogen eeuwen, dacht ik. Maar het liedje is nog jonger dan mijn moeder. Wat zijn dan nu echt oude liedjes, die onze kinderen nog altijd zingen?

Broodjes smeren

Dat is niet zo heel gemakkelijk te zeggen. Liedjes kunnen veranderen; zo waren de broodjes smerende beren in de negentiende eeuw nog apen die pannen konden schrapen. Veel liederen verschenen al vanaf de middeleeuwen in liedboeken, maar veel ook niet. Wellicht zongen mensen een lied al eeuwen voordat iemand het eens opschreef.

Wat is nu een oud liedje dat we nog zingen? Slaap kindje slaap dateert uit 1850, weet de Nederlandse liederenbank me te vertellen. Kortjakje is nog ouder; in 1740 zien we bij een liedje staan dat hij op de melodie van Altyt is Kortjakje ziek moet. Dat betekent dat het toen al een heel bekend liedje was en dus al een tijd bestond.

Prostituée

Vaak waren liederen bedoeld om nieuws door te geven, actualiteit te becommentariëren of te spotten met bekende personen. Kortjakje was volgens de ene bron een prostituée, volgens de andere bron de schoonmaakster van de openbare toiletten in Amsterdam rond 1700. Jan Huygen in de ton verwijst wellicht naar een zestiende-eeuwse zeevaarder.

Zoetelieve Gerritje was wellicht een terechtgestelde struikrover. De Lieve Augustijn uit Groen is gras is volgens sommige internetbronnen een jonggestorven homo, wiens vriend aan een meisje is uitgehuwelijkt.

Tere kinderzieltjes

Onderwerpen waren oorspronkelijk niet altijd bedoeld voor de tere kinderzieltjes van deze tijd. Maar de oorspronkelijke betekenis ging vaak verloren en omdat ze vaak simpel in elkaar zitten, werden volkswijsjes kinderliedjes.

Welk liedje is nou echt de oudste? Waarschijnlijk is het beroemde elfde-eeuwse zinnetje “Hebban olla vogala…” ook een tekst van een liedje geweest. Dat weten we niet zeker. En de melodie zijn we al helemaal vergeten.

Oud-Germaans

Sommigen beweren dat Oze wieze woze een Oud-Germaans gebed is. Hartstikke leuk, maar hoogstwaarschijnlijk niet waar. Het is volgens de meeste bronnen van oorsprong een Portugees wiegeliedje.

Oude liedjes gaan weg, nieuwe komen ervoor in de plaats. Op die hardnekkige, eeuwige Bohemian Rhapsody na dan.

Advertenties

2 thoughts on “Kortjakje eeuwen ouder dan Elsje Fiederelsje

  1. Wij zongen altijd “De kwajongen” en “Heer Langoor” ik vermoed dat die meer uit de tijd van de grote depressie zijn. Want helaas zong mijn vader liedjes als ook “Jantje kom je buiten spelen (met je nieuwe bal) nou dan biggelen snel de tranen over je wangen, ik zie me nog zitten in mijn bedje. Ik zeg hem nu nog wel eens “je word bedankt”!!!! Tja, hij had die liedjes weer van zijn vader…

    Heer Langoor kon ik niet vinden, maar wel “beestjes in mijn soep” Opname uit 1935 http://members.chello.nl/~g.berends/Albert%20de%20Booy%20-%20Beestjes%20in%20mijn%20soep.mp3

Reageer!

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s