Een betrekkelijk zeldzaam stijlbloempje moet blijven bestaan

Alfonsusschool, Roermond

De Alfonsusschool past uitstekend in zijn monumentale omgeving.

Monumentje! geeft graag ruimte aan gastbloggers. Vandaag een gastblog van Willem Cartigny. Deze roept op de Roermondse Alfonsusschool te behouden. Dat is een mooi voorbeeld van de zogeheten Um 1800-stijl.

Er is het nodige te doen omtrent de mogelijke stopzetting van het gebruik van de Alfonsuschool aan de Kapel in ’t Zand in Roermond als school, om meerdere redenen een slechte ontwikkeling. Het verlies van de functie van de school betekent niet per definitie het verlies van het gebouw, maar de bedreigingen ervan nemen wel navenant toe.

Functieverlies

Als het even mogelijk is om de oorspronkelijke functie te behouden, is dat wel zo gewenst omdat functieverlies niet alleen leegstand en verloedering met zich meebrengen maar een andere invulling, bijvoorbeeld met appartementen, veelal leidt tot aantasting van de monumentale waarden.

Het is dan ook zeer terecht dat Stichting Ruimte een actie op touw zet om die oorspronkelijke functie te handhaven en het gebouw op de monumentenlijst te krijgen. Wat zijn dan die monumentale waarden van het gebouw? Ten eerste is het ontwerp van de school van de hand van de Roermondse architect Caspar Franssen (1860- 1932). Tot voor kort was dat niet helemaal zeker, maar er waren wel duidelijke indicaties:

  1. Franssen bouwde, veelal samen met zijn zoon ir. Jos Franssen, in het eerste kwart van de 20e eeuw meerdere scholen (een voorbeeld in Roermond is de Paredisschool aan de Begijnhofstraat, een rijksmonument). Franssen was weliswaar vooral bekend als kerkenbouwer, en vele van zijn kerken in het land staan op de rijksmonumentenlijst, maar daarnaast had het duo vader/zoon zich vooral bekwaamd in scholen.
  2. Er bestaat van de Alfonsusschool een tweelingexemplaar in het Limburgse Tegelen, waarvan vaststaat dat het van Franssen is. De overeenkomsten tussen beide panden zijn onmiskenbaar.
  3. De Um 1800 stijl waarvan Franssen zich meerdere malen heeft bediend (al zullen sommigen zeggen: ‘bezondigd’), met als meest sprekend voorbeeld het voormalig Groot Seminarie in Roermond uit de periode 1922/23.Inmiddels schijnt vast te staan dat Caspar Franssen inderdaad de ontwerper is. Die bijzondere stijl is tevens de tweede reden waarom het gebouw waardevol is. Die stijl is namelijk vrij zeldzaam. De Um 1800 stijl ontstond rond 1910 als reactie op het rationalisme en de Art Nouveau uit deze periode en is vernoemd naar de publicatie uit 1908 van de Duitse architect Paul Mebes: ‘Um 1800-Architektur und Handwerk im letzten Jahrhundert ihrer traditionellen Entwicklung’.

Het is een ‘conservatieve’ of historiserende stijl die teruggrijpt op neobarok en neoclassicistische ontwerpen uit de periode rond 1800; conservatief qua vormgeving maar veelal progressief in het materiaalgebruik dan wel bouwtechniek en constructiemethoden (bijvoorbeeld gewapend beton).

Sober

Mebes wilde vooral terug naar de bouwstijl van het einde van de achttiende en begin van de negentiende eeuw vanwege de sobere klassieke vormgeving uit die periode, met spaarzaam gebruik van decoraties. Zijn invloed bleef weliswaar beperkt, enkel gedurende het eerste kwart van de 20e eeuw, maar vond wel navolging.

Architecten die zich ermee bezighielden waren, naast Franssen, ook de uit Roermond afkomstige architecten Jos en Ed Cuypers en Frans Dupont. Van Jos Cuypers valt te noemen de uitbreiding van het Prinsenhof uit 1911/13, van Jos Dupont Godsweerdersingel 83 en van Ed Cuypers Huize Ernst Casimir aan de Venloseweg (helaas leegstaand en ernstig verminkt door de aanpalende hoogbouw), alle drie rijksmonumenten.

Vader

Ed Cuypers, die ook beschouwd wordt als vader (of in ieder geval inspirator) van de Amsterdamse School, heeft meerdere ontwerpen in de Um 1800 stijl op zijn naam staan, naast huize Ernst Casimir bijvoorbeeld ook Hooge Vuursche te Baarn (1910/12) en Maliebaan 55 te Utrecht. Ook de uit Roermond afkomstige Nijmeegse architect Oscar Leeuw heeft in deze stijl ontworpen.

Oranjesingel 2, Nijmegen

Een typisch Um 1800-pand in Nijmegen: Oranjesingel 2.

Een typerend voorbeeld van de stijl: Oranjesingel 2 Nijmegen van architect W. van der Waarden uit 1915, door Oscar Leeuw in 1919 verbouwd. Er zijn dus nogal wat Roermondse dan wel uit Roermond afkomstige architecten die deze stijlvariant uit begin 20e eeuw toepasten, een extra reden om voorzichtig te zijn met deze betrekkelijk zeldzame stijlbloempjes.

Monumentaal

Een derde reden om het gebouw, bij voorkeur als school, intact te laten is de monumentale omgeving van de Kapel in ’t Zand. Dicht bij elkaar liggen, naast de Alfonsusschool, het Oude Kerkhof, de Kepelse Meule, kapel en klooster alsmede Kruiswegpark, ook alle vier rijksmonument. Dit monumentale ensemble verdient extra aandacht en behoud.

De school is een karakteristiek voorbeeld uit de Um 1800 stijl met zowel neo-klassicistische als neo-barok elementen (dat laatste geldt vooral de dakruiter). Alles bij elkaar is de Alfonsusschool dus niet alleen monumentaal, maar ook als stijlvoorbeeld tamelijk zeldzaam.

(Zie ook stichtingruimteroermond.nl, alwaar ook een fraaie fotoreportage over de school is te zien)

Ook interesse om een gastblog te plaatsen? Neem contact op met de (eenkoppige) redactie van Monumentje! Ik sta open voor elke mooie bijdrage aan dit weblog.

Foto's: Harry Segers, Henk Kersten

Lees ook: Duizend handtekeningen voor Alfonsusschool (Erfgoedstem)

Advertenties

One thought on “Een betrekkelijk zeldzaam stijlbloempje moet blijven bestaan

Reageer!

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s