Restauratie van De Moriaan was ‘extreme makeover’

Huis De Moriaan, 's-Hertogenbosch

De gevel is erg overdreven gerestaureerd.

Op dit weblog heb ik enige tijd geleden aandacht besteed aan het huis De Moriaan. Dat is hoogstwaarschijnlijk het oudste huis van ‘s-Hertogenbosch. Het pand dateert volgens sommige bronnen uit 1220 en hoort daarmee tot de top van de oudste woonhuizen in Nederland.

Toch is duidelijk niet alles oud wat je aan de buitenkant ziet. Dat heeft te maken met een grondige restauratie, die het pand heeft ondergaan in de jaren 60. Degenen die het pand toen hebben opgeknapt zijn wel erg tekeer gegaan. Het effect is  onder meer een gek aanbouwtje, dat slechts heel erg vaag doet denken aan datgene wat er in de middeleeuwen stond.

De Moriaan halverwege de twintigste eeuw.

De Moriaan halverwege de twintigste eeuw. Twee panden werden weer één.

Instorten

In de jaren 50 waren ze in de Brabantse hoofdstad blijkbaar niet bepaald trots op hun monumenten. Het nu heel aardig gerestaureerde, middeleeuwse Diezekwartier stond bijvoorbeeld op instorten. Andere historische gebouwen zijn afgebroken. Het was de tijd van de Wederopbouw en in historie kun je niet wonen, dachten bestuurders toen.

In het kader van die vooruitgang moest de Bossche markt ook beter bereikbaar worden. Daarvoor moest er een bredere weg komen. De plannen om de eeuwenoude Moriaan voor een strook asfalt te vervangen lagen al klaar. ‘s-Hertogenbosch was al een monumentenlijst aan het opstellen, maar daar mocht de Moriaan niet op. Restauratieplannen uit 1943 waren spontaan vergeten.

Minister

Een granaat, die in 1944 vlakbij het pand insloeg, heeft ongetwijfeld ook niet geholpen. Gelukkig kwam er in 1956 hulp voor het geplaagde pand. Boze Bosschenaren schreven brieven naar media en de politiek. Dat heeft geholpen. Niemand minder dan Jo Cals, toenmalig minister van cultuur en later premier, heeft een stokje gestoken voor de sloop. Jammer dat deze man niet nog wat meer stokjes had. Het pand naast de Moriaan verdween wel.

In 1961 kwam de restauratie van de Moriaan op gang. Een complete makeover was het gevolg. De restaurateurs zetten een trapgevel op het pand. Het huis was in de loop der tijd opgesplitst in twee, dat werd en passant ongedaan gemaakt. De negentiende-eeuwse lijstgevel van het linkerpand veranderde weer in het eerder genoemde ‘middeleeuwse’ vakwerkgeveltje.

Zestiende-eeuwse prent Moriaan

De huidige Moriaan is een benadering van de zestiende-eeuwse situatie.

Bouwkunst

Kwam dat allemaal uit de dikke duim van de restauratie-architect? Welnee, die baseerde zich op oude prenten van ‘s-Hertogenbosch. Wat we nu aan de Bossche markt zien staan, is een benadering van de zestiende-eeuwse situatie van de Moriaan. Het zegt wat over middeleeuwse bouwkunst, maar nog veel meer over de restauratie-ideeën van de jaren 60.

Toch is het zeker niet allemaal namaak wat we zien. Delen van de gevel zijn wel degelijk nog authentiek. Ook onder meer de kelder en de zijmuren dateren echt uit de dertiende eeuw. Het torentje is herbouwd, maar de basis ervan bestond wel degelijk voor 1961 al. De Moriaan is dus half authentiek en half reconstructie. Zoals veel monumenten, eigenlijk.

Poortje

Een leuk detail is het poortje achter de Moriaan. Dat is eigenlijk van een zeventiende-eeuws pand uit het West-Brabantse Hoeven. De stokjes van Cals reikten niet ver genoeg om dat ook te redden van de wederopbouwdrift.

Foto's: Wikimedia, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Lees ook: Een middeleeuws puthuis kun je niet bouwen

Advertenties

12 thoughts on “Restauratie van De Moriaan was ‘extreme makeover’

  1. Pingback: Arnhems Erfgoed

  2. Pingback: ‘Nepmonumenten’ zijn in heel Nederland te vinden | Monumentje!

  3. Pingback: Arnhemse gevel behouden ondanks ingrepen | Monumentje!

  4. Pingback: Utrechtse namaakgevels liegen niet over hun leeftijd | Monumentje!

  5. Pingback: Steenwijker trapgevel nept toerist en kenner | Monumentje!

  6. Pingback: Huis wordt drie eeuwen ouder in halve eeuw tijd | Monumentje!

  7. Pingback: Een middeleeuws puthuis kun je niet bouwen « Monumentje!

  8. Pingback: Lelijk op de lijst: een uit de hand gelopen restauratie « Monumentje!

  9. Pingback: De echt oude huizen in Nederland « Monumentje!

  10. Pingback: Restauratie van De Moriaan was ‘extreme makeover’

  11. Mijn vader was actief met onderzoek en artikelen voor de Hist. Ver. van Z-H en ik ging mee kijken. Een van de vragen bij het streven naar behoud en/of restauratie was altijd, welke veranderingen te behouden en welke terug te restaureren. De prioriteit lag dikwijls bij de wederopbouwmentaliteit en verbreding van wegen. Ook al zou er genoeg geld en kennis zijn, restaureren tot wat en welke tijd blijft een moeilijke afweging. Mvrgr

  12. “In de jaren 50 waren ze in de Brabantse hoofdstad blijkbaar niet bepaald trots op hun monumenten. Het nu heel aardig gerestaureerde, middeleeuwse Diezekwartier stond bijvoorbeeld op instorten.”

    Zou dat ook misschien iets te maken kunnen hebben (klein gokje) met de tweede wereldoorlog?

Reageer!

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s