Zakenmannetje Zijlstra had meer creativiteit mogen tonen

Halbe Zijlstra

Wervelstorm Zijlstra liet het erfgoed relatief ongemoeid.

Het nieuwe kabinet stond gisteren op het bordes. Tijd om de balans op te maken van de vertrokken bewindspersoon van monumenten. Monumentje! beoordeelt Halbe Zijlstra: een harde werker die wel wat liet liggen.

Het zakenmannetje van buitenaf kwam wel even orde op zaken stellen in de cultuursector. Zo presenteerde de gisteren vertrokken Staatssecretaris van OCW, Halbe Zijlstra, zich bij zijn aantreden twee jaar terug. Als een wervelstorm rende de VVD’er op de sector af en schudde daar de boel stevig op.

Uitzondering

Maar hij maakte een uitzondering voor de erfgoed-portefeuille. Daar ging de botte bijl er een stuk minder in. Waar heeft de erfgoedsector dat aan te danken gehad? Niet vanwege Zijlstra’s liefde voor oude huizen, zo leek in het begin.

Want alleen de buitenkant van monumenten was belangrijk, riep Zijlstra toen hij net met zijn werk bezig was. Eigenaren van dergelijke panden mochten van hem best wel binnen aan de slag zonder aparte vergunning. Nadat de sector moord en brand had geschreeuwd over antieke interieurs bleek de soep minder heet te worden gegeten.

Systeemplafondje

Zijlstra’s idee bleek te gaan over niet-monumentale onderdelen. Een eigenaar van een monument mag best wel een systeemplafondje uit 1979 zonder vergunning uit het pand verwijderen. Zo geformuleerd bleek het plan in minder slechte aarde te vallen. De communicatie had dus beter gekund.

Subsidieregelingen voor erfgoed gingen wel op de schop. Omdat te weinig monumenteigenaren ervan konden profiteren, heeft de overheid de verdeling anders ingericht. Nu is de subsidie per monument lager, maar kunnen meer eigenaren op een bijdrage rekenen. Een andere verandering is dat veel erfgoedzorg nu is overgeheveld van rijk naar provincie.

Subsidie

Verder heeft Zijlstra een Geefwet geïntroduceerd, waardoor kosten voor onderhoud van monumenten aftrekbaar worden. Ook heeft hij de mogelijkheid voor gunstige leningen om monumenten op te knappen uitgebreid. Maar gelukkig geeft hij ook nog gewoon ouderwets subsidie. Vlak voor zijn aftreden heeft hij nog 47 miljoen uitgetrokken voor de dringende restauratie van een aantal rijksmonumenten.

Zijlstra bezoekt Rijksmuseum

Zijlstra (links) bezoekt Rijksmuseum in Amsterdam.

Inhoudelijk zijn er twee wapenfeiten van Zijlstra te noemen: de uitbreiding van de lijst van jonge monumenten en de lijst voor immaterieel erfgoed. Dat eerste is feitelijk gewoon een voortzetting van de politiek van zijn voorganger Ronald Plasterk. Dat tweede is hem min of meer opgelegd door internationale afspraken. Maar hij heeft beide portefeuilles netjes aangepakt; Zijlstra is wellicht niet zo’n originele geest, maar zeker wel een harde werker.

Leegstand

Wat ik bij de liberaal gemist heb, is ideeën over herbestemming en aanpak van leegstand van monumenten. In 2011 heeft hij hier wel geld beschikbaar voor gesteld, maar ik vraag me af of de urgentie van dit probleem ooit bij de staatssecretaris is doorgedrongen. Daarin is hij toch wel tekortgeschoten. Zijn opvolger Sander Dekker moet harder met dit probleem aan de slag.

Ook voor musea is Zijlstra geen zegen geweest. Het Nationaal Historisch Museum sneuvelde onder zijn toezicht. Andere musea dreigen te sluiten of te moeten fuseren, veelal vanwege kostenbesparingen die volgens veel critici weinig zouden opleveren. Deze plannen van de staatssecretaris lijken een stuk minder doordacht.

Bezuinigingen

Tenslotte raken de bezuinigingen op culturele instellingen, die Zijlstra heeft doorgevoerd, de erfgoedsector ook. Dergelijke instellingen maken vaker dan gemiddeld gebruik van monumenten. Dat zorgt ervoor dat waardevolle panden wellicht hun bestemming verliezen. Nog een goede reden voor de nieuwe staatssecretaris Dekker om harder aan herbestemming te trekken.

Als het gaat om de centen, is Zijlstra voor het Nederlands erfgoed een prima zakenman geweest. Dat is zijn grote verdienste. Maar op sommige terreinen had de visie wel beter gekund. Halbe Zijlstra krijgt een voldoende, maar geen ruime. Met een toepasselijke, zuinige zes voor zijn monumentenbeleid mag hij de geschiedenis in.

Lees ook: geen visie op erfgoed in regeerakkoord

Foto's: Wikimedia

 

Advertenties

Reageer!

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s