Zwarte Piet is een Duitser

Jan Steen, Sint Nicolaasochtend

In de zeventiende eeuw bleef Sint op de achtergrond.

Die eeuwige Sint-en-Piet-racismediscussie beslechten de meeste Nederlanders toch altijd weer met hetzelfde argument. Piet is al een eeuwenoude traditie en daar mag niemand aan tornen, zeggen ze dan. In hoeverre is dat waar?

Helaas kan niemand deze vraag met 100 procent zekerheid beantwoorden. Erg veel beschrijvingen van de feesten in de zeventiende en achttiende eeuw zijn niet bewaard gebleven. In de calvinistische Republiek was de onmiskenbaar katholieke Sint niet erg populair bij de hoge heren. De viering van zijn feest had toch een semi-illegaal karakter.

Indruk

In de zestiende eeuw liet Sint Nicolaas zich nogal eens vergezellen door grote groepen zwartgemaakte jongemannen. Die probeerden op deze manier indruk te maken op de meiden, op een manier zoals dat op Terschelling tot op de dag van vandaag nog schijnt te gebeuren. Zij rammelden vervaarlijk met kettingen om kinderen bang te maken en straften stouterikjes met de roe. Wat dat betreft leken ze nog veel op de Oostenrijkse Krampus.

Maar aan het eind van die eeuw grepen de calvinisten de macht in de Noordelijke Nederlanden. Sinterklaas verdween uit het straatbeeld. Hij trad onzichtbaar op, als kettingrammelende heiligman die ’s nachts de straten afschuimde. Kinderen kregen cadeautjes of snoepgoed van hem. Ze konden hem horen, maar zagen hem nooit.

Dédain
Oostenrijkse Sinterklaas met Krampussen

Onze Piet is zeker familie van de Centraal-Europese Krampussen.

Sint had zijn knecht niet meer nodig. Een beetje eng doen kon hij zelf ook wel. Een achttiende-eeuwse Hollandse reiziger schrijft nog wel vol dédain over een Sinterklaasfiguur in Staats-Brabant. In dat gekke, katholieke Generaliteitsland liep er nog wel een Sint Nicolaas te paard door een niet nader genoemd dorp. Die nam de bedankjes van de kinderen in ontvangst.

Pas toen Sinterklaas halverwege de negentiende eeuw ook in de Hollanden weer in het openbaar durfde te verschijnen, kwam er weer een knecht terug. Waar kwam die vandaan? In Limburg werd die al voor 1840 genoemd, in Duitsland nog eerder. Het is niet uitgesloten dat Zwarte Piet dus geen slaaf uit de West, maar een Duitser is!

Demon

Van wie stamt Pieterbaas dan af? Oorspronkelijk had de Sint een overwonnen demon als knecht, die geleidelijk een zwarte man is geworden. Dat beeldden die zestiende-eeuwse jongeren waarschijnlijk ook uit. Sint-promotors als Jan Schenkman hebben die weer uit Duitsland geleend, toen de Goedheiligman zijn zak, roe en gart niet meer zelf wenste te dragen. Dat demonische was in veel delen van Duitsland al afgesleten en Nederlanders zagen gewoon een zwarte knecht, die ze hebben gekopieerd.

Intussen is de zwarte knecht in het grootste deel van Duitsland verdwenen en in Nederland gepromoveerd tot Sinterklaas’ persoonlijke manager en zijn personeel. Maar zwarte mannen die afstammen van een demon… eigenlijk toch best wel racistisch. Gelukkig weten de meeste Pieten anno nu dat allang niet meer.

Lees ook: Misschien zijn die oude sinterklaasliedjes wel gewoon goed

Lees ook: Zwarte Piet op de erfgoedlijst!

Afbeelding: J. Steen (Wikimedia)


Advertenties

One thought on “Zwarte Piet is een Duitser

  1. Pingback: Zo Nederlands is Sinterklaas niet « Monumentje!

Reageer!

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s